Het Amsterdamse Kerstbomenbos ligt aan de Sixhavenweg in Amsterdam Noord

‘De Voortuin van Noord’ verzorgde afgelopen jaren tussen Meeuwenlaan en het Noord-Hollands Kanaal een tijdelijk bos, aangeplant door en voor Amsterdammers. Begin december mogen de overlevende kerstbomen van 2019 voor een paar weken naar binnen. Ná de kerst mag het bos in 2020 nog één jaar terugkomen op dezelfde plek, vlak achter Centraal Station, aan de noordzijde van het IJ. We zoeken dus naarstig naar een plek voor een vervolg in 2021.

Waarom een kerstbomenbos

Jaarlijks worden honderdduizenden kerstbomen naar Amsterdam gebracht en de meeste eindigen op de composthoop of op het vuur. Niet nodig: als een boom met zorg gekweekt is en goed verzorgd wordt kan hij nóg jaren mee. In de zomer heb je dan een fijn bos voor de buurt op een plek die anders zanderig en kaal zou zijn. Met de kerstdagen is het bos leeg. Daar maakt het Tijdelijk Kerstbomenbos zich sterk voor. Fijn, want we willen graag laten zien hoe mooi groen en open dit stukje Amsterdam is, dat wij ‘De Voortuin’ noemen. Dat willen wij graag zo houden.

Hoe doen we het

Het begon in 2017 met 44 bomen op een klein strookje aan de sluis, een vorm van guerilla kerstboom planten. Voor de grap noemden we het een bos en die naam is gebleven. Vanaf 2018 werd het officieel en afgelopen jaar (2019) deden 360 mensen mee die er een kerstboom kwamen planten. Vorig jaar gingen we samenwerken met Urban Street Forest  en sindsdien wordt het leven van elke geplante boom ook nog eens verder  doorgegeven: voor iedere kerstboom wordt er óók een boom geplant ergens anders op de wereld, waar bomen tekort zijn. Die boom mag zo groot worden als maar kan. Zie www.urbanstreetforest.com

Duurzaam in alle opzichten – is een adoptieboom duur of duurzaam?

Is een bos dat afhankelijk is van één vrijwillige boswachter en wat vrijwillige helpers duurzaam? Vermoedelijk niet. Het kan dan misschien goedkoop, maar het klopt niet, want het blijkt best veel werk: overleg met gemeentelijke instanties, met adopteer een kerstboom, het boomregistratiesysteem, de PR, boomverzorging door het jaar heen – alles bij elkaar 400 uur werk voor 400 bomen. Wie gaat dat gratis doen?

Het wordt pas echt duurzaam als een boswachter er ook (bescheiden) voor betaald kan worden en er -behalve gebruik van de grond – geen extra geld van de gemeente nodig is. Bovendien zijn er onkosten en wordt er netjes belasting betaald. Dus is het systeem en de prijsstelling van Adopteer een kerstboom de enige echt duurzame. Dan hebben we echt samen een bos. Eén keer een boom planten en die vervolgens jaarlijks gratis of voor een tientje ophalen kan gewoon niet. Voor mensen die hun eigen boom in 2018 of 2019 in het bos geplant hebben is het soms even schrikken dat ‘hun’ boom nu ineens een adoptieboom is geworden, maar zo is het wel: laat je een eigen boom in het bos achter, dan is hij ook van het bos en kan jij of een ander hem volgend jaar weer adopteren. Alleen zó is het bos echt duurzaam in alle opzichten.

Het bos is een leerschool

De eerste drie jaren van het bos waren de leerjaren. De boswachter stak er veel eigen tijd in om uit te vinden hoe het het beste georganiseerd kon worden. Dit leerden we.

2017: Eén buurvrouw (Nancy Wiltink) begon op een klein strookje met het bos en benoemde zichzelf als boswachter. Het lijkt zo makkelijk, kerstbomen met kluit planten, maar niets is minder waar. In 2017 gingen bijna alle bomen dood: ze droogden uit, woeien om en het begon er al mee dat elke boom geplant werd, de helft was eigenlijk al overleden op het moment van planten. Het idee dat mensen zelf voor hun eigen boom zouden zorgen door het jaar heen bleek niet te werken.

2018: 100 mensen adopteerden dat jaar in december een boom voor het bos die we kochten bij een Nederlandse kerstboomkweker. Iedereen beloofde goed voor de boom te zorgen en de ruimte die overbleef planten we alsnog vol met bomen die mensen spontaan kwamen brengen. 2018 was dat hele droge jaar, weet je nog? Er was een hele ploeg scholieren die wel wilden wieden en water geven, maar toen het echt droog werd waren er proefwerken en vakantie. Bovendien bleek het water dat we uit het naastgelegen IJ oppompten veel te zout in de zomer. De bomen werden wat bruin en geel. De bomen die spontaan werden gebracht gingen (weer) bijna allemaal dood.

2019: We pakten het nog beter aan. We gingen samenwerken met ‘Adopteer een kerstboom’. Eindelijk bomen die zonder gif en kunstmest worden opgekweekt en van mensen die van adopteren hun werk hebben gemaakt. Er werd met speciale biologische mest gemest, en de grond werd door de houtige compost van 2018, blad van 2019, vermiculiet in elk plantgat en bokashi door de grond ook steeds beter en droogde ook minder snel uit. Nancy werd bijgestaan door buurman Michel Olden en samen legden ze een watersysteem aan met zoet water en bonden de bomen vast tegen omwaaien. Dat kon, doordat de gemeente wilde bijdragen aan de materialen. Weer werd het warm, maar het ging beter. Van de nieuwe adoptiebomen overleefde zelfs 80% het. De bomen uit 2019 deden het minder goed, maar in totaal overleefde 65% van de bomen het.

Kortom: de meeste sparrenbomen met kluit die verkocht worden als kerstboom lijken meer op een bos bloemen, dan op een tuinplant die nog vele jaren mee kan. Mooi voor even, maar daarna houdt het op. Een wilgentak kan je afknippen en planten, en hij zal uitlopen. Als je de wortels van een kerstboom beschadigt door er teveel af te halen of door ze uit te drogen, dan sterft de boom onherroepelijk. Het kan wel, een kerstboom terugplanten, maar alleen al de boom een goede en verse wortelkluit heeft zal het lukken. Dus daar gaan we mee door.

Onze droom voor de toekomst: de kerstbomenbosbeweging

Je kerstboom terugplanten wordt het nieuwe normaal, een goede biologische boom kopen ook, en de gemeente helpt door daarvoor in elk stadsdeel een veldje beschikbaar te stellen voor zo’n 800-1000 bomen. Amsterdammers worden zich op een wezenlijk andere manier bewust van de waarde van hun kerstboom. Als dat lukt, richten we een stichting op  en kan ook een boswachter kan met betaald worden en de gemeente hoeft verder niets te doen of te betalen. Het is als het ware gratis openbaar groen, vol bomen waar mensen veel van houden. Het kerstbomenbos is van nature tijdelijk: in december is het bos leeg. Het kan dus ook makkelijk naar een andere plek als dat moet, en de bomen worden nooit vervelend hoog. Maar als tijdelijk betekent dat we in september nog niet weten waar het bos van volgend jaar kan staan, en elk jaar extra kosten voor grondbewerking en onzekerheid over water, dan is tijdelijk niet zo fijn, dat zal het bos niet volhouden. Laten we daarom streven naar een kerstbomenbosbeweging.