Waarom doen we dat, een boom in huis halen in de winter?

De kerstboom heeft eigenlijk met kerstmis niet zoveel te maken. Kerst = geboorte van Christus, het stalletje, herders, engelen, ster en os en ezel. He3t verhaal speelt zich af in Bethlehem. Nergens in het hele verhaal komt een boom voor en nergens blijkt op welke datum van het jaar dit kindeke geboren werd.

De kerstboom lijkt vooral met midwinter te maken te hebben. De winter begint officieel op 21 december, maar op 24 december zie je pas merkbaar dat de dagen lengen. Dat was allang voordat Christus geboren werd in ons deel van de wereld een belangrijk moment in het jaar. Hoe dat lang geleden gevierd werd, is niet altijd duidelijk, want veel is er niet over opgeschreven. Maar het lijkt logisch dat mensen door het binnen halen van groen – taxus, hulst, sparren – vierden dat het omslagpunt achter de rug was: de dagen lengen, we gaan weer op weg naar de lente, het wordt lichter en lichter. Daarom is het ook niet zo gek dat er lichtjes in de boom worden gehangen, of vroeger: kaarsjes.

In Nederland is de traditie overigens helemaal nog niet zo oud, oorspronkelijk was de ‘Tannebaum’ Duits, ergens aan het eind van de middeleeuwen was er al sprake van. Pas in de negentiende eeuw haalden de Nederlanders hem ook in huis.

Licht, groen, verwachting, het past ook bij onze tijd. Of het planten van sparrenbomen ecologisch nou zo’n geweldig idee is, wordt door mensen die er verstand van hebben betwijfeld. Sparren worden al tijden aangeplant in Nederland voor het hout, maar ze komen eigenlijk niet van hier. Het is een vreemdeling zeker, die verwaald is zeker. Dat er miljoenen met kerst de huizen in gaan is eigenlijk in tegenspraak met het feest zelf. Zeker als ze meteen na kerst worden weggegooid.

Daarom wordt het tijd voor het vinden van nieuwe tradities, die net zo fijn of leuk zijn als de kerstboom. Fransen maken een ‘Bûche de Noël’ een boomstam van taart, een nieuwe versie van het traditionele houtblok of ‘Joelblok’ dat met midwinter op het vuur ging. Het kerstbomenbos is daarom ook een plek voor bezinning: een paar jaar een en dezelfde boom in huis zet je aan het denken: is dit echt het beste idee, of zijn er betere tradities te verzinnen? Beter in de zin van: groener, lichter, hoopvoller. In een creatieve stad als Amsterdam moet dat toch te doen zijn.

To be continued